1. Z jakiego miejsca wykonuje się psalm responsoryjny?
Wprowadzenie teologiczno-pastoralne do Lekcjonarza mszalnego (Ordo Lectionum Missae, 1981): „22. Jeśli po czytaniu nie śpiewa się psalmu, należy go recytować w sposób sprzyjający rozważaniu słowa Bożego. Psałterzysta lub kantor śpiewają lub recytują psalm responsoryjny na ambonie.”
Instrukcja Episkopatu Polski dla duchowieństwa w związku z wydaniem nowego mszału ołtarzowego (1987) 23: „(...) Psalm responsoryjny winien śpiewać psałterzysta. W wypadkach szczególnych funkcję lektora i psałterzysty może pełnić kobieta, wykonując czytania i śpiewy z miejsca głoszenia słowa Bożego.”
Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (2002) 61: „Psałterzysta więc, czyli kantor psalmu, stojąc na ambonie lub w innym odpowiednim miejscu[1], wykonuje wersety psalmu, podczas gdy całe zgromadzenie siedzi i słucha oraz uczestniczy w śpiewie poprzez refren, chyba że psalm jest wykonywany w sposób ciągły, czyli bez refrenu. (...) Jeśli nie można śpiewać psalmu, recytuje się go w sposób możliwie najbardziej sprzyjający medytacji nad słowem Bożym.”
OWMR (2002) 135: „Gdyby nie było lektora, sam kapłan, stojąc na ambonie, wygłasza wszystkie czytania i psalm. (...)”
OWMR (2002) 309: „Godność słowa Bożego wymaga, by w kościele było ono głoszone z miejsca, na którym w czasie liturgii słowa spontanicznie skupia się uwaga wiernych.
Z zasady powinna to być stała ambona, a nie zwykły, przenośny pulpit. Ambona odpowiednio wkomponowana we wnętrze kościoła powinna być tak umieszczona, by czytający i mówiący byli dobrze widziani i słyszani przez wiernych.
Z ambony wykonuje się jedynie czytania, psalm responsoryjny oraz orędzie wielkanocne; można też stąd wygłaszać homilię i intencje modlitwy powszechnej. Godność ambony wymaga, aby wstępował na nią tylko sługa słowa. (...)”
Wskazania Episkopatu Polski po ogłoszeniu nowego wydania OWMR (2005) 14: „Psalm responsoryjny, który następuje po pierwszym czytaniu, powinien być śpiewany cały lub przynajmniej jego refren. Psałterzysta, czyli kantor psalmu, stojąc na ambonie, wykonuje wersety psalmu, podczas gdy całe zgromadzenie siedzi i słucha oraz uczestniczy w śpiewie refrenu. Psalm może wykonywać mężczyzna lub kobieta. Jest to proklamacja słowa Bożego - co czyni jedna osoba - więc nie należy tego śpiewu powierzać scholi ani chórowi. «Czytań ani psalmu responsoryjnego, w których zawiera się słowo Boże, nie wolno zastępować innymi tekstami, niebiblijnymi» (OWMR 57).”
Instrukcja Konferencji Episkopatu Polski o Muzyce Kościelnej (2017) 10 d: „Psałterzysta (psalmista, kantor psalmu) wykonuje psalm responsoryjny z ambony.”
Instrukcja Konferencji Episkopatu Polski o Muzyce Kościelnej (2017) 19 b: „Psalm responsoryjny jest medytacją nad usłyszanym słowem Bożym i stanowi integralną część liturgii słowa. Wykonuje go psałterzysta z miejsca proklamacji słowa Bożego w formie responsoryjnej (wierni odpowiadają refrenem) lub w sposób ciągły bez refrenu. Zamiast psalmu można wyśpiewać Graduał. Śpiew po czytaniu wykonuje się jednogłosowo, refren może być także realizowany wielogłosowo.”
Szczególnie niewłaściwe wydaje się wykonywanie psalmu z miejsca nie tylko innego niż ambona, ale też położonego zazwyczaj na drugim końcu kościoła, niewidocznego dla wiernych, w dodatku na siedząco, a często nawet tyłem lub bokiem do ołtarza.
2. Ile osób może wykonywać psalm responsoryjny?
Wskazania Episkopatu Polski po ogłoszeniu nowego wydania OWMR (2005) 14: „(...) Psałterzysta, czyli kantor psalmu, stojąc na ambonie, wykonuje wersety psalmu, podczas gdy całe zgromadzenie siedzi i słucha oraz uczestniczy w śpiewie refrenu. Psalm może wykonywać mężczyzna lub kobieta. Jest to proklamacja słowa Bożego - co czyni jedna osoba – więc nie należy tego śpiewu powierzać scholi ani chórowi. (...)”
Instrukcja Konferencji Episkopatu Polski o Muzyce Kościelnej (2017) 19 b: „(...) Śpiew po czytaniu wykonuje się jednogłosowo, refren może być także realizowany wielogłosowo.”
Instrukcja KEP o muzyce kościelnej (2017) 30 c: „(...) Niewłaściwe jest także wykonywanie przez grupę dzieci wersetów psalmu responsoryjnego oraz odtwarzanie muzyki za pomocą urządzeń elektronicznych.”
3. Czy można zastępować psalm innymi śpiewami, np. w okresie bożonarodzeniowym albo podczas Wigilii Paschalnej (tzw. Kantyk Mojżesza ze śpiewnika „Niepojęta Trójco”)?
Instrukcja Episkopatu Polski o muzyce kościelnej (1979) 13: „Śpiewu stałych części Mszy św., a także psalmu responsoryjnego i śpiewu przed Ewangelią, które stanowią integralną część Liturgii słowa, nie wolno zastępować pieśniami nawet mającymi «imprimatur» władzy kościelnej.”
Instrukcja Episkopatu Polski dla duchowieństwa w związku z wydaniem nowego mszału ołtarzowego (1987) 21: „Psalm resposoryjny stanowi integralną część liturgii słowa i ma doniosłe znaczenie liturgiczne i pastoralne „Trzeba się starać, by lud Boży umiłował na nowo modlitwę psalmów, które wciąż głoszą i przedstawiają działanie Boże w historii zbawienia.” psalmy zawsze były autentyczną szkołą modlitwy chrześcijańskiej. Psalmu responsoryjnego nie wolno zastępować pieśnią.”
OWMR (2002) 57: "Czytań ani psalmu responsoryjnego, w których zawiera się słowo Boże, nie wolno zastępować innymi tekstami, niebiblijnymi"
Instrukcja KEP o muzyce kościelnej (2017) 14: „(...) Części stałych Mszy świętej, a także psalmu responsoryjnego, nie wolno zastępować innymi śpiewami.”
[1] Jak objaśnia ks. prof. Ireneusz Pawlak, możliwość wykonania psalmu „z innego odpowiedniego miejsca” dotyczy sytuacji, kiedy w kościele nie ma ambony, a czytania wykonuje się np. od ołtarza (zob. I. Pawlak, Muzyka liturgiczna po Soborze Watykańskim II w świetle dokumentów Kościoła, Lublin 2001, s. 242).
